Zo werkt het

Leeftijdsclassificaties

Kijkwijzer waarschuwt ouders en begeleiders tot welke leeftijd een film schadelijk kan zijn voor kinderen. Kijkwijzer doet dat door een leeftijdsaanduiding te geven, gevolgd door de pictogrammen die de reden van het advies aanduiden.

Kijkwijzer kent nu zeven leeftijdsindicaties: AL, 6, 9, 12, 14, 16 en 18. De leeftijden van Kijkwijzer zijn indicaties en moeten niet als absoluut worden opgevat, want er kunnen grote verschillen zijn tussen kinderen van dezelfde leeftijd. Dat heeft te maken met het individuele tempo van de cognitieve en emotionele ontwikkeling, wat van kind tot kind enorm kan verschillen. Niet alle kinderen van 6 jaar zijn bijvoorbeeld even ver in hun ontwikkeling. Het is echter onmogelijk om met alle mogelijke verschillen tussen individuele kinderen rekening te houden. De leeftijdsaanduidingen moeten dus worden opgevat als een richtlijn en ouders moeten in de praktijk uitvinden in hoeverre de leeftijdsindicaties op hun kinderen van toepassing zijn.

De keuze voor de leeftijdsgrenzen van Kijkwijzer is echter ook niet willekeurig. Bij de beslissing voor de leeftijden spelen verschillende argumenten een rol. Hieronder beschrijven we de meest zwaarwegende argumenten die zijn gebruikt om een onderscheid te maken tussen mogelijke schadelijkheid van mediaproducties voor de zes genoemde leeftijdsgroepen.

 

Wat betekenen de classificaties AL, 6, 9, 12, 14, 16 en 18 jaar?

AL/TOUS

Deze leeftijdsclassificatie geeft aan dat een film geen schadelijke elementen bevat. 

6 jaar

Mogelijk schadelijk voor kinderen tot 6 jaar.

De leeftijdscategorie 6 is ontwikkeld om jonge kinderen te beschermen tegen bepaalde angstwekkende en gewelddadige media-inhoud, waarvoor juist jongere kinderen gevoelig zijn. Het is algemeen erkend in de literatuur dat kinderen tot zeven jaar geen goed onderscheid kunnen maken tussen werkelijkheid en fantasie in de media. Dat houdt verband met twee typen inhouden. Ten eerste, kinderen onder de zeven kunnen net zo goed overmatig druk of agressief worden door teken- of animatiefilms als door films met mensen van vlees en bloed. Van kinderen ouder dan zeven wordt aangenomen dat zij dit type films en het daarin voorkomende geweld minder serieus nemen en dat het risico op mogelijk negatieve effecten voor hen daardoor minder groot is. Ten tweede, kinderen onder de zeven zijn zeer visueel georiënteerd en kunnen daardoor makkelijk angstig worden van een specifieke categorie beelden. Dit zijn beelden van fantasiewezens of dieren die zich dreigend gedragen of er dreigend uitzien, van transformaties, en van beelden van dieren en kinderen die fysiek iets wordt aangedaan.

9 jaar

Mogelijk schadelijk voor kinderen tot 9 jaar.

Wanneer kinderen de kleuterfase ontgroeien, krijgen zij in het algemeen een beter begrip van filmbeelden, hoewel dat nog relatief beperkt is. Tekenfilms en documentaires kunnen zij goed onderscheiden, maar tot circa negen jaar blijven ze moeite hebben om de onechtheid van fantasy te herkennen. Pas vanaf hun negende krijgen kinderen inzicht in de fictionele aard van films en de gemaaktheid van mediaproducties in het algemeen. Bepaalde angstwekkende media-inhoud krijgt bij Kijkwijzer daarom een 9 jaar classificatie. 

De waargenomen waarheid, mee- en inleven met anderen en afstand kunnen nemen zijn belangrijke factoren voor het al dan niet optreden van media-invloeden. Tot een jaar of negen zijn kinderen minder goed in staat om zich te verplaatsen in anderen. Omdat zij tot die leeftijd de beweegredenen achter het handelen van acteurs niet goed inzien en de consequenties van het gedrag nog niet kunnen onderkennen, zijn ze vatbaarder voor mogelijke schadelijke beelden. Kinderen tot negen jaar laten zich ook makkelijker overhalen tot het imiteren van mediagedrag en gaan er makkelijker mee akkoord, omdat ze vaak nog een minder goed ontwikkelde zelfcontrole hebben dan oudere kinderen. Diverse studies hebben uitgewezen dat kinderen van negen jaar of ouder aanzienlijk kritischer staan ten opzichte van reclamespots, geweldfilms en andere mediaproducties dan kinderen van acht jaar of jonger.

12 jaar

Mogelijk schadelijk voor kinderen tot 12 jaar.

Binnen deze leeftijdscategorie 12 kunnen onder meer de volgende elementen voorkomen: indringende, harde geweldscènes, zeer angstige/lijdende mensen en ernstige of bloederige verwondingen/lijken. Verder kunnen er vaak seksueel taalgebruik of seksuele handelingen in voorkomen, discriminerende uitingen en overmatig gebruik van alcohol/softdrugs of harddrugs. Voorbeelden van films in deze categorie zijn: Twilight Saga en James Bond.
 
12 jaar is voor Kijkwijzer een belangrijke leeftijdsindicatie voor geweld, angstaanjagende scènes, seksualiteit, discriminatie en drugsgebruik.

Tussen de tien en twaalf jaar gaan kinderen op een andere manier naar de wereld kijken. Ze ervaren dan dat mensen tot bepaalde maatschappelijke groepen behoren en dat deze groepen van elkaar verschillen. Vanaf deze leeftijd kunnen kinderen andere mensen en hun gedrag in het perspectief van hun maatschappelijke groep of positie plaatsen. Ook kunnen ze bepaald gedrag van mensen begrijpen en relativeren aan de hand van de context van hun maatschappelijke achtergrond.

Vanaf 10 jaar gaan kinderen ook steeds beter abstract denken en krijgen ze oog voor abstractere types humor, zoals parodie, ironie en satire. Kinderen van negen tot circa twaalf jaar kunnen ook een visuele representatie maken van wat zij zien en de abstracte betekenis daarvan inpassen in hun algemene (zij het nog beperkte) kennis van de wereld om zich heen. In deze leeftijdsfase worden kinderen ook dankzij hun emotionele vermogens kritischer tegenover wat zij zien en horen. Zij verwachten daarom nu meer overtuigende acteerprestaties, zoeken personages met een psychologische gelijkenis aan henzelf en krijgen steeds meer behoefte aan 'sociale lessen' voor hun eigen sociaal-emotionele ontwikkeling.

Mede door het abstracter denken zijn kinderen goed in staat de kern van de boodschap van een film te doorzien en verbanden te leggen tussen eerdere en latere scènes. Bij angstige scenes en herkenbare bedreigingen kunnen zij beter dan jongere kinderen cognitieve strategieën inzetten om hun angst te reduceren. Zij kunnen dus hun angst beredeneren, het risico van (na)gespeelde bedreigingen inschatten en bij voldoende aanwijzingen voor de onechtheid daar afstand van nemen. Ten opzichte van pubers zijn de negen- tot twaalfjarige kinderen echter toch nog makkelijker te beïnvloeden. Het duurt bijvoorbeeld tot circa het twaalfde jaar voor kinderen ook voldoende en beredeneerd afstand kunnen nemen van abstractere gevaren zoals oorlogsdreigingen in verre landen of epidemieën. Ook van zeer realistisch ogende bedreigingen die in principe in de eigen omgeving van het kind kunnen voorkomen, kunnen kinderen onder de twaalf nog bang worden. Verder kunnen het gebruik van drugs, het voorkomen van discriminatie en het zien van seks bij kinderen onder de twaalf jaar nog tot ongewenste reacties en gevoelens leiden. Kinderen kunnen zulke thema's als gewoon of geaccepteerd gedrag gaan zien, omdat zij die thema's door onvoldoende eigen ervaringen nog niet goed kunnen plaatsen. 

14 jaar

Mogelijk schadelijk voor kinderen tot 14 jaar.

Vanaf een jaar of 12 gebruiken kinderen films steeds vaker om sociale lessen te leren en om te zien hoe acteurs dagelijkse problemen, waar zij zelf ook mee worstelen, oplossen. Jonge adolescenten kunnen zich vooral sterk identificeren met realistische acteurs of andere bekende mediafiguren waar zij enige gelijkenis in zien. Kinderen en jongeren nemen daarbij vooral de opvallende psychologische en sociale kenmerken van acteurs, zoals opvallend gedrag of opvallende uitspraken, als voorbeeld. Dit is vooral een probleem wanneer kinderen een voorbeeld nemen aan acteurs die gedrag vertonen dat risico’s met zich meebrengt, of uitspraken doen en een houding aannemen die op gespannen voet staat met algemeen geldende sociale normen.

Jonge adolescenten zijn om meerdere redenen een risicogroep als zij dit soort beelden tegenkomen. Ten eerste hebben jongeren in cognitief opzicht nog moeite om uit zichzelf kritisch te zijn over maatschappelijke normen en daar ook een eigen standpunt over in te nemen, terwijl zij zich in deze levensfase juist meer en meer onttrekken aan het ouderlijk gezag. Ten tweede voelen jonge adolescenten zich het meest aangetrokken tot risicovol gedrag, waarbij sociale beïnvloeding en voldoen aan een groepsnorm een belangrijke rol speelt. Het vertonen van risicogedrag heeft voor jongeren dan ook vaak een sociale betekenis. Het is een manier voor jongeren om zich af te zetten tegen maatschappelijke sociale normen en tegelijkertijd een norm binnen de eigen groep te bevestigen.

Risicovol gedrag zoals alcohol- en drugsgebruik en seksueel risicogedrag komt dan ook regelmatig voor in de adolescentie. Het is bekend dat de combinatie van middelengebruik en seksueel gedrag extra risico’s met zich meebrengt. In het bijzonder komt seksueel risicogedrag vaker voor na gebruik van alcohol en/of drugs. Ook in films komt de combinatie seks en alcohol of drugs regelmatig voor, maar slechts zelden wordt gewezen op de negatieve consequenties hiervan. Het risico van dit soort beelden is dat jongeren de combinatie van verdovende middelen en seks als geaccepteerde gedragingen gaan zien en hun verwachtingen ten aanzien hiervan beïnvloeden.

16 jaar

Mogelijk schadelijk voor kinderen tot 16 jaar.

Hoewel adolescenten vanaf een jaar of 14 beter dan jongere kinderen normen over goed en kwaad kunnen betrekken bij het zien van audiovisuele content, betekent dat niet dat zij alle beelden probleemloos kunnen volgen. Sommige inhoud blijft problematisch en vraagt om een hogere leeftijdsclassificatie.

Films bevatten veel voorbeelden van crimineel gedrag en het is bekend dat jongeren, vooral jongens, zich sterk kunnen identificeren met criminele filmacteurs. Onderzoek wijst uit dat crimineel gedrag onder jongeren een piek vertoont gedurende de adolescentie en daarna weer afneemt. Risicovol, delinquent gedrag blijkt aantrekkelijk te zijn voor jongeren, omdat het volwassenstrafrecht nog niet op hen van toepassing is en zij nog niet zoveel te verliezen hebben als ouderen.

Jongeren zijn in de adolescentie op zoek naar een nieuwe identiteit en de bijbehorende grenzen. Ze zijn in deze periode doelbewust op zoek naar informatie en ideeën die ze kunnen gebruiken bij dit proces. Films en bekende acteurs spelen in dit proces een belangrijke rol. Omdat bekend is dat juist adolescenten een voorbeeld kunnen nemen aan agressieve helden in films, werden in Kijkwijzer bepaalde typen geweld verbonden met de leeftijdsindicatie van 16 jaar.

Het is bekend dat angst voor geweld- en horrorfilms juist in de adolescentie vaak voorkomt. Dit is op twee manieren te verklaren. Ten eerste is de behoefte aan opwinding en sensatie van kinderen op zijn hoogst gedurende de adolescentie. Jongeren tasten hun grenzen af en gaan op zoek naar opwindende en risicovolle activiteiten. Het kijken naar gewelddadige films en horrorfilms biedt jongeren een goede gelegenheid om in hun behoefte aan sensatie te voorzien. Ten tweede piekt de invloed van leeftijdgenoten (peers) in de adolescentie. Veel jongeren willen niet voor elkaar onder doen wat betreft het kijken naar sensationele films. Soms kennen zij echter hun grenzen niet goed en blijken ze na het zien van bepaalde horrorfilms langdurig bang te blijven.

Vanaf de pubertijd gebruiken jongeren films ook om informatie op te doen op het gebied van seksualiteit en relatievorming. Films geven echter niet altijd een correct beeld. Omdat jongeren nog te weinig levenservaring hebben, kunnen sommige presentaties van seksualiteit aan jongeren onder de 16 jaar een vertekend beeld geven van gepast seksueel gedrag of van gepaste opvattingen over mannen en vrouwen.

18 jaar

Mogelijk schadelijk voor kinderen tot 18 jaar.

Het zien van extreem gewelddadige content of gewelddadige pornografische inhoud kan ook bij oudere adolescenten en zelfs volwassenen tot negatieve consequenties leiden. Voorbeelden van dergelijke effecten zijn een verhoogde acceptatie van geweld tegen vrouwen of van mate van agressie. De meest extreme gewelddadige beelden en pornografie krijgen daarom een 18 jaar classificatie.