Onderzoek

Mediagebruik

Kijkwijzer is in België voorlopig alleen verplicht in de bioscoop, maar kadert wel binnen het mediagebruik van kinderen en jongeren. Op deze pagina’s kun je meer informatie vinden over dat mediagebruik en de invloed die dat kan hebben. Je vindt hier ook tips over hoe je daar in de praktijk mee om kunt gaan en suggesties voor literatuur als je meer wilt weten.

Hoe lang kijken ze?

Bioscoopbezoek is vrij beperkt, maar gemiddeld kijken basisschoolkinderen zo’n twee uur televisie per dag. Spelletjes spelen op de pc, PlayStation of Nintendo Switch 'kost' kinderen per dag nog eens een halfuurtje. Kinderen besteden nu beduidend meer tijd aan de media dan kinderen vroeger deden.

Tweeënhalf uur televisie en computergebruik per dag is een gemiddelde. Er zijn verschillen tussen kinderen onderling. Kleuters kijken doorgaans wat minder lang televisie dan kinderen uit de basisschool. Bovendien besteden zij ook minder tijd aan computerspelletjes.

Tussen jongens en meisjes is er vooral een verschil in de computertijd. Jongens besteden aanzienlijk meer minuten per dag aan computerspelletjes dan meisjes.

Waarom is het beeldscherm zo aantrekkelijk?

Als kinderen zo graag met de media omgaan, hebben ze daar vast goede redenen voor. Net als volwassenen hebben kinderen er minstens drie.

  1. Media bieden ontspanning. Na een dag concentreren op school en huiswerk is het leuk je door een onderhoudende film of een spannend computerspel te laten meevoeren en met de personen uit het verhaal of spel mee te leven.
  2. Media zijn een belangrijke bron van informatie. Kinderen komen veel te weten via bijvoorbeeld het jeugdjournaal Karrewiet. Maar ook van films en veel andere programma's steken kinderen heel wat op. Zo geven films en series een indruk van hoe het leven is in het buitenland, hoe mensen op elkaar verliefd worden, wat de laatste mode is, welke muziek populair is, of hoe de politie boeven vangt. En ook via computerspellen en internet 'leren' kinderen allerlei zaken. Het zijn allemaal dingen die je niet zoals taal en rekenen op school leert, maar die kinderen wel belangrijk vinden.
  3. Kinderen doen graag iets met de computer of televisie, omdat ze dat samen met anderen kunnen doen. Het is voor hen heel leuk om met z’n allen hard te lachen om een grappige serie, of om veilig weg te kruipen bij vader of moeder als de film een beetje te eng wordt. Ook spelletjes spelen op de computer is iets dat kinderen graag met anderen doen. Uitmaken wie de meeste punten haalt, is voor kinderen een belangrijke manier om hun vaardigheden te testen en zich van anderen te onderscheiden.

Belangrijke redenen of niet, voor kinderen is het gewoonweg niet zo makkelijk om de televisie of een spelcomputer te ontlopen. In heel wat gezinnen staat de televisie uit gewoonte al ‘s ochtends of ‘s middags aan. Veel oudere kinderen hebben een eigen televisietoestel, (spel-)computer en smartphone. Het is niet verwonderlijk dat voor veel kinderen de moderne media er de hele dag bij horen.

Waar kijken ze naar?

Er zijn programma's waar alle kinderen naar kijken, tenminste zo lijkt het soms. Maar iedere ouder weet ook dat kinderen niet klakkeloos kijken. Sommige programma's vinden ze te kinderachtig, te melig of veel te verantwoord. Kinderen hebben zo hun eigen voorkeuren en die komen niet altijd overeen met wat ouders van een programma vinden.

Kleuters kijken eigenlijk het liefst naar programma's die speciaal voor hen zijn bedoeld: simpele tekenfilms en eenvoudig te volgen kleuterprogramma's als Bing Konijn, Vos en Haas of Kaatjes Tralalaatjes. Maar dat neemt niet weg dat deze jonge kinderen ook voor de gezelligheid met anderen meekijken naar soaps, quizzen en showprogramma's. Zolang er Nederlands gesproken wordt en de ouders regelmatig uitleg geven, kijken jonge kinderen graag mee, ook al snappen ze lang niet alles.

Iets oudere kinderen, tot een jaar of negen, kijken ook veel naar de echte kinderprogramma's, zoals tekenfilms en korte documentaires over andere kinderen. Maar bij hen groeit ook de belangstelling voor spannende jeugddramaseries en buitenlandse programma's waarin het gaat om komische verwikkelingen of om romantiek of actie. Die bekijken ze samen met hun ouders of als het zo uitkomt met leeftijdsgenootjes.

Vanaf een jaar of negen gaan kinderen steeds liever kijken naar programma's die vooral voor de hele familie bedoeld zijn. Zij hebben dan niet zoveel moeite meer met het lezen van de ondertitels bij buitenlandse programma's. Jongens uit het basisonderwijs kijken vooral graag naar spannende avonturenprogramma's en sportprogramma's. Meisjes hebben vanaf die leeftijdsfase wat meer voorkeur voor romantische films en soaps. Jongens en meisjes verschillen niet zoveel in hun voorkeur voor spelprogramma's, humoristische films en series; die vinden ze beide leuk. En verder zijn ook programma's waarin popmuziek centraal staat heel populair.

Wat zijn de populaire genres?

Tekenfilms behoren al generaties lang tot de meest geliefde programmatypes. Een van de redenen is dat kinderen wel weten dat de meeste tekenfilms in het echt niet kunnen. Tekenfilms zijn ook makkelijk te volgen en hebben een voor kinderen simpele herkenbare verhaalstructuur. Kinderen vinden dat heel belangrijk.

Bijna net zo populair als tekenfilms lijken reclames en muziekclips. Deze kleine 'programma's' voldoen aan de meest belangrijke eisen van kinderen. De verhaalstructuur is kort, simpel en duidelijk en er wordt veel gebruikgemaakt van humor, fantasie, kleur en tempo.

Ook populair zijn de komische series, politieseries en soaps. Kinderen spiegelen zich graag aan de hoofdpersonen. Jonge kinderen zien graag personages van hun leeftijd of fantastische stereotypes als Piet Piraat. Oudere kinderen zien ook graag stereotypes, maar dan de wat meer realistische zoals politieagenten, dokters, detectives en absurd komische familieleden. Pas als kinderen op de middelbare school zitten, krijgen zij meer oog voor minder stereotiepe televisiepersonages.